Różnorodność biologiczna miast - Polska
Miasta, ukształtowane przez człowieka w ciągu ostatnich kilkuset lat stanową nowy typ środowiska, którego swoistymi cechami są duże zagęszczenie ludności i wypełnienie przestrzeni przez zabudowę. Ważnym składnikiem tego systemu jest przyroda ożywiona. Najbardziej widoczną jej częścią jest roślinność, zwana inaczej zielenią miejską.
Roślinność pełni funkcje filtra pochłaniającego zanieczyszczenia atmosferyczne, bariery tłumiącej hałas, wzbogaca powietrze w tlen i biologicznie aktywne fitoncydy, osłania przed uciążliwymi wiatrami, ożywia pionową i poziomą wymianę powietrza. Zieleń miejska oddziałuje również na człowieka poprzez możliwość kontaktu z naturą, wyciszenia się, znalezienia wytchnienia i odpoczynku z dala od zgiełku miasta. Jednakże, aby zieleń oprócz spełniania funkcji estetycznej pełniła również inne zadania, musi być różnorodna pod względem biologicznym, bo tylko wtedy zapewnia miejsce różnym gatunkom roślin i zwierząt oraz zapobiega erozji gleb. Definicja "Terenów zieleni" wg Ustawy o ochronie przyrody - "Tereny wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, znajdujące się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, pełniące funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a także zieleń towarzyszącą ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom oraz obiektom kolejowym i przemysłowym".
Tereny zielone w miastach można również rozpatrywać pod kątem ich wartości przyrodniczej, a tam, gdzie jest to uzasadnione, można objąć je ochroną prawną. Formami ochrony przyrody wg ustawy o ochronie przyrody z 2004r. w Polsce są: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, stanowisko dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.
  • Park narodowy to obszar ochrony powołany celem występującej tam przyrody ożywionej (rzadziej np. cech krajobrazu, także kulturowego), na którym prawnie ograniczona jest możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, osiedlania się itd. Według Ustawy - "Obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe". W ramach parku narodowego wyróżnia się zwykle 3 strefy: strefę ochrony ścisłej, strefę ochrony częściowej i otulinę parku narodowego.
  • Rezerwat przyrody - "obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi". Przedmiotem ochrony może być całość przyrody na terenie rezerwatu lub szczególne jej składniki: fauna, flora, twory przyrody nieożywionej.
  • Park krajobrazowy - "park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe, w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju." W parku krajobrazowym można kontynuować działalność gospodarczą z pewnymi ograniczeniami, np. nie przewiduje się wznoszenia nowych obiektów budowlanych (z wyjątkiem potrzebnych miejscowej ludności). Park taki ma służyć rekreacji krajoznawczej, wypoczynkowi, a także edukacji.
  • Natura 2000 - program obowiązujący w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu jest Dyrektywa Ptasia, Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa) oraz szereg innych rozporządzeń i dokumentów wykonawczych. Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy i wymienia w załącznikach Dyrektyw. Unijny program Natura 2000 wymaga wyznaczenia terenów, gdzie chronione są zagrożone lub rzadkie gatunki ptaków i innych zwierząt. Objętych tym programem jest w Polsce mniej niż 10 proc. terenów, podczas gdy średnio w UE już prawie 20 proc.
  • Obszary chronionego krajobrazu - obejmują wyróżniające się krajobrazowo tereny o różnych typach ekosystemów. Zagospodarowanie tych terenów powinno zapewnić stan względnej równowagi ekologicznej systemów przyrodniczych. Ograniczenia stosowane na obszarach chronionego krajobrazu są łagodniejsze niż w parkach krajobrazowych, a działalność gospodarcza nie podlega tu poważniejszym ograniczeniom, lecz powinna być prowadzona tak, by zapewnić stan względnej równowagi ekologicznej. Obszary te powinny być wykorzystane dla celów turystyki, przy jednoczesnym zapewnieniu ich ochrony przed uciążliwościami przemysłowymi czy komunikacyjnymi.
  • Ochrona gatunkowa - ma na celu zabezpieczenie dziko występujących roślin, grzybów i zwierząt, a w szczególności gatunków rzadkich lub zagrożonych wyginięciem, jak też zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Ochrona gatunkowa roślin, grzybów i zwierząt wprowadzana jest w drodze rozporządzenia Ministra Środowiska, gdzie określona jest lista gatunków objętych ochroną, sposoby wykonywania ochrony oraz stosowne ograniczenia, zakazy i nakazy.
  • Pomniki przyrody - są to pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej i krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, a w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywietrzyska, skałki, jary, głazy narzutowe, jaskinie.
  • Użytki ekologiczne - są zasługującymi na ochronę pozostałościami ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk, jak: naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne "oczka wodne", kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nie użytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, kamieńce itp. Użytki ekologiczne uwzględnia się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i uwidacznia w ewidencji gruntów.
  • Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe - wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego, dla zachowania wartości estetycznych.
Aby zwiększyć bioróżnorodność w mieście, trzeba przede wszystkim nie należy przekształcać pozostałych gdzieniegdzie fragmentów naturalnych i półnaturalnych środowisk, takich jak niewielkie naturalne łąki w monokultury trawników, pozostawić przyrodzie miejsca podmokłe i niewielkie oczka wodne. W polskich miastach istnieje wiele takich miejsc, które często traktowane są, jako "chaszcze" i tereny nieużyteczne, bardzo zaniedbane, służące za dzikie wysypiska śmieci. Są one często terenami o sporej różnorodności biologicznej i powinny być chronione. Warto zahamować proces ich dewastacji i przystosować je do pełnienia funkcji rekreacyjnych i edukacyjnych.
Zieleń miejska jest często jedynym łącznikiem człowieka ze światem przyrody. W praktyce jednak ze względu na presję inwestycyjną ilość zieleni w mieście maleje albo staje się ona monokulturą, zaspakajającą wyłącznie potrzeby estetyczne, a w mniejszej części zdrowotne czy potrzeby kontaktu z przyrodą. Coraz częstsze jest pragnienie mieszkańców miast do przeprowadzki na wieś, spowodowane zapewne podświadomą chęcią kontaktu z naturą, oraz panującą tam ciszą, spokojem, czystym powietrzem i środowiskiem. Dlatego też w koncepcjach urbanistycznych wzrasta rola zieleni, która nie tylko jest ważnym elementem układu urbanistycznego, ale także powiązana jest za pomocą korytarzy ekologicznych z otoczeniem wokół miast i zielenią, znajdującą się na obrzeżach i poza miastem.
Istnienie różnorakiej zieleni w mieście może być również wykorzystane do prowadzenia działalności edukacyjnej, zarówno przyrodniczej jak i ekologicznej, gdzie z jednej strony można pokazywać ekosystemy i poszczególne gatunki, a także wskazywać stadia np. sukcesji, tj. przekształcania się np. trawnika w łąkę, co może się odbywać za pomocą istniejących w danym terenie ścieżek dydaktycznych czy przyrodniczych. Działania edukacyjne na takich terenach prowadzone są często w ramach zajęć szkolnych przez pedagogów lub przedstawicieli organizacji społecznych opiekujących się danym terenem.